یکشنبه, 15 دی 1398 ساعت 11:24
کد خبر: 65949

اقتصاد مستندسازی نداریم

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

آناهیتا یاوری

عصر اقتصاد: کارگردان مستند «آن مرد با ماک آمد»، یکی از مشکلات مستندسازی در ایران را نداشتن اقتصاد مستندسازی دانست و گفت: چرخه اقتصادی اشتباه رسانه و مستند سازی ما موجب شده که اکثر مستندسازان در کشور یا برای دیگر کشور ها مستند بسازند یا سود را در نظر نگیرند و صرفاً به دلیل علاقه ای که به مستند دارند، فعالیت کنند.

امین آزاد، مستندساز و خبرنگار، دانش‌آموخته رشته مکانیک است و کار خبرنگاری را با خبرگزاری ایسنا در سال ۱۳۸۱ شروع کرده است. او سپس به ساخت برنامه و مستند رادیویی پرداخت. آزاد سپس سردبیری هفته‌نامه «دنیای خودرو» را به عهده گرفته و شروع به فیلم‌سازی مستند کرد. اولین فیلم مستند او با نام «عشق ماشین» را در سال ۱۳۸۸ ساخته شده است. از مستندهای دیگر او که اکثر آنها در حوزه خودرو است، می‌توان به «آتش زرتشت»، «استارت» ، «رنو در ایران»، مستند «مرسی»، مستند «راننده» ، «برای دخترم نگین»، «زندگی در عسلویه»، «رینگ اسپرت»، «آن مرد با ماک آمد...» اشاره کرد.
با توجه به سوابق امین آزاد در حوزه مستندسازی و صنعت، در خصوص مشکلات این حوزه با وی گفت و گو کردیم؛ شرح این مصاحبه را در ادامه می‌خوانید:

سینما و صنعت چگونه می توانند از یکدیگر حمایت کنند؟

مشکلی که ما در صنعت داریم این است که مردم شناختی از صنعت ندارند؛ چون صنعتگران ما اعتقادی به روابط عمومی ندارند؛ بزرگترین صنعتگران ما ناشناخته اند و از رسانه گریزانند. این باعث شده که مردم از صنعت شناختی نداشته باشند. فیلمسازان و مستندسازان نیز شناختی از صنعت ندارند یعنی ذهنیتشان نسبت به صنعت در حد مردم عادی است چون ارتباطی با این حوزه نداشته اند؛ این موضوع در چهل سال اخیر بدتر نیز شده است؛ یعنی بسیاری از کارآفرینان قبل از انقلاب با سینما ارتباط خوبی داشته اند واحساس نیاز می کردند و به سمت سینماگران می آمدند. به عنوان مثال بهترین مستند صنعتی ما، فیلم پیکان بوده است که توسط «کامران شیردل» ساخته شده بود یعنی برادران خیامی در آن زمان به قدری شناخت داشته اند که به یک فیلم‌ساز پول و تجهیزات داده بودند تا فیلمی بسازد که در حال حاضر یکی از مهمترین اسناد سینمایی صنعتی ما، فیلم «پیکان» است.
امروز صنعتگران ما از رسانه ها و سینماگران فراری هستند به همین خاطر فاصله زیادی بین صنعت و رسانه، به خصوص رسانه تصویری وجود دارد، چون بسیاری از صنعتگران بر  این باورند که دیده شدن برایشان دردسرساز می شود، بر همین اساس سعی می کنند چراغ خاموش فعالیت داشته باشند.
یکی دیگر از مشکلات ما این است که رسانه های ما به خصوص رسانه های تصویری، شناخت درستی از صنایع ندارند؛ اشخاصی که قصد فیلم‌سازی دارند، باید به سوژه تسلط کامل داشته باشند اما متاسفانه در ایران این گونه نیست، یعنی فیلم‌سازی ممکن است فیلم سیاسی بسازد و بعد از مدتی تصمیم بگیرد در حوزه اجتماعی و صنعتی نیز فعالیت داشته باشد و فیلم بسازد. وقتی سینماگر در حوزه اقتصادی بدون اینکه تحصیلات و دانش حوزه را داشته باشد، فیلم می سازد، طبیعتاً آن فیلم، فیلم اشتباه و نادرستی است.

سینماگران مستندساز چقدر وارد حیطه تخصصی صنعت شدند؟

ما در ایران فیلم‌سازی نداریم که به طور اختصاصی در حوزه صنعت کار کند؛ متاسفانه فیلمسازان ما در حوزه اجتماعی فعالیت دارند و اگر به حوزه صنعت وارد شوند، فیلم مناسبی نمی سازند. این در حالی است که در کشور های‌اروپایی، فیلمسازان حوزه های کاری مشخصی دارند و چندین سال در یک حوزه خاص فعالیت می کنند.
وقتی یک مجری اجتماعی با یک کارآفرین مصاحبه می کند مشخص است که این مصاحبه نتیجه چشمگیری نخواهد داشت، این موضوع در رسانه و فیلم‌سازی نیز وجود دارد؛ چون رسانه های ما در حوزه اقتصاد و صنعت تخصصی کار نمی کنند.

بازار کار مستندسازی به چه صورتی است؟ آیا صرفه اقتصادی دارد یا خیر؟

یکی از مشکلات مستندسازی در ایران این است که اقتصاد مستندسازی نداریم‌‌؛ به گونه ای که در سایر کشور ها، مستندسازان توانمند، رسانه ها هستند و به دلیل رقابتی که میان آنها وجود دارد برهمین اساس یا با بودجه دولتی و یا با بودجه خصوصی برای مخاطب هایشان هزینه می کنند یعنی ممکن است یک تیم مستندساز صد نفری، یک سال در مورد یک سوژه مستند کار کنند.
این در حالی است که در ایران در حوزه مستندسازی هیچ رقابتی وجود ندارد و اکثر مستند هایی که از تلویزیون پخش می شود، مستند های خارجی است که بدون رعایت کپی رایت نمایش داده می شود. به عبارت دیگر چون تلویزیون در حوزه مستند سرمایه گذاری نمی کند، مستند خوب تولید نمی شود. یکی از دوستان مستندساز من با وجود اینکه برای ساخت مستندش 300 میلیون تومان هزینه کرده بود که تلویزیون 60 میلیون تومان آن مستند را می خرد؛ به همین دلیل است که مستند در کشور پیشرفت نمی کند، چون اقتصاد مستند وجود ندارد. اگر هم سرمایه گذاری در مستندسازی وجود داشته باشد، برای تبلیغ در این حوزه سرمایه گذاری می کند؛ در نتیجه مستند به فیلم تبلیغاتی تبدیل می شود نه مستند!
اگر رسانه های ما رقابت داشتند و از مخاطب کسب درآمد می کردند، این موضوع باعث می شد که رسانه ها، محتوای غنی تولید کنند؛ چرخه اقتصادی اشتباه رسانه و مستند سازی ما موجب شده که اکثر مستندسازان در کشور یا برای دیگر کشور ها مستند بسازند یا سود را در نظر نگیرند و صرفاً به دلیل علاقه ای که به مستند دارند، فعالیت کنند.



امید داشتیم که با گسترش شبکه های اجتماعی، وضعیت مستندسازی نیز بهبود یابد که متاسفانه این گونه نشد.
یکی دیگر از مشکلات این حوزه این است که مردم عادت کردند که اکثر فیلم ها را رایگان تماشا کنند؛ که این یک چرخه کاملاً غلط است که موجب می شود مستندسازی در ایران تضعیف شود.

آیا در حوزه مستندسازی نیز مافیا وجود دارد؟

مافیا زمانی به وجود می آید که رقابت وجود نداشته باشد؛ از طرفی رقابتی برای نمایش دادن فیلم های مستند وجود ندارد و از طرف دیگر رانت و بودجه های وزارت ارشاد و سازمان سینمایی وجود دارد. وقتی رانت های اینگونه وجود دارد، مستندسازان قدیمی به سازمان سینمایی و وزارت ارشاد نفوذ می کنند و حلقه های مافیایی را تشکیل می دهند و به افراد جدید میدان نمی دهند؛ که متاسفانه در سه سال گذشته جشنواره سینما حقیقت ما نیز به آن سو پیش رفته است.
در سالهای اولیه جشنواره حقیقت، فیلمسازان جوان به راحتی فیلم هایشان پذیرفته می شد اما در سه چهار سال اخیر که بودجه های چند صد میلیون برای جشنواره در نظر گرفته شده، یک حلقه ای از دوستان تشکیل شده که فیلمسازان گمنام را به راحتی نمی پذیرند و این مافیا به شدت مستندسازی ما را تهدید می کند. چون بودجه سینما نسبت به مستندسازی بیشتر است این رانت در سینما شدیدتر است.

هدف شما از ساخت مستند «آن مرد با ماک آمد» چه بود؟

هدف من به عنوان یک فیلم‌‌ساز پیدا کردن یک سوژه جذاب برای مخاطب بود. ابتدا من قصد ساخت مستند دیگری را داشتم که در آن با آقای رضا نیازمند، اولین رئیس سازمان گسترش و نوسازی ایران و معاون اقتصادی وزارت اقتصاد در دهه 40 و یکی از اعضای مهم بدنه طلایی دولت در آن زمان، مصاحبه کردم و در آن مصاحبه از آقای اصغر قندچی نام بردند و سپس من با آقای قندچی نیز برای همان مستند مصاحبه کردم.
چون کاراکتر آقای قندچی برای من بسیار جذاب بود، من تصمیم گرفتم که مستند «آن مرد با ماک آمد» را بسازم با وجود اینکه آقای قندچی فعالیت های بسیار مهمی برای اقتصاد کشور کرده بود، اما هیچ یک از رسانه ها او را نمی شناختند و به نظر من این شخص بسیار مهجور واقع شده بود.
در واقع من بر حسب علاقه خود این مستند را ساختم؛ به همراه همسرم الهام زهره‌وند یک سال روی این سوژه کار کردم، اگر من به جای هزینه 20 میلیون تومانی که برای فیلم کردم، 100 میلیون هزینه می کردم، طبیعتاً مستند بهتری می شد، اما چون اقتصاد مستندسازی ما مشکل دارد، مجبوریم به بودجه های جیبی خودمان اکتفا کنیم. در نهایت نیز ممکن است مستند دیده نشود، یعنی همین مستند «آن مرد با ماک آمد» دو سال قبل اصلاً در جشنواره سینما حقیقت پذیرفته نشد، در حالی که مستندهای بسیار ضعیف تری پذیرفته شده بود، دلیل این کار ها نیز چیزی نیست جز وجود همان مافیا در حوزه مستندسازی.
و در نهایت دلیل اینکه امسال مستند «آن مرد با ماک آمد» در جشنواره پذیرفته شده بود، این بود که بخش های زیادی از این فیلم در شبکه های اجتماعی منتشر شده بود، به عبارتی مجبور شدند که با پذیرش این فیلم موافقت کنند. وجود مافیا به بسیاری از مستند ها ضربه می زند، فیلم من در شبکه های اجتماعی منتشر شد، اما بسیاری از فیلم ها دیده نمی شود و کنار گذاشته می شود و فیلم‌ساز مهجور می ماند. همچنین بسیاری از سوژه ها این گونه از بین می رود.
جشنواره حقیقت به سکوی پرشی برای یکسری از هنرمندان تبدیل شده است که قصد دارند وارد فیلم داستانی شوند و الگوی آنها آقای مهدویان است.

مستند های سینما حقیقت چگونه و بر چه اساسی سانسور می شود؟

یکی از نقاط مثبت سینما حقیقت این است که از معدود جشنواره هایی است که سانسور در آن حداقل است یعنی شما ممکن است در جشنواره سینما حقیقت محتواهایی ببینید که در روزنامه اجازه چاپ نداشته باشید. یکی از دلایل جذابیت سینما حقیقت، همین است که امیدوارم به همین شکل ادامه داشته باشد.
به نظر من جشنواره حقیقت یکی از قوی ترین جشنواره های فیلم در ایران است؛ به این دلیل که تعداد فیلم هایی که قصد شرکت در این جشنواره را دارند، بسیار زیاد است و از سراسر کشور فیلمسازان، مستندهایشان را برای این جشنواره می فرستند به عبارتی این جشنواره واقعی ترین جشنواره در کشور است.
صدا و سیما ، مرکز سینمای تجربی و وزارت فرهنگ و ارشاد فیلم می سازند؛ یکی از مشکلات این جشنواره این است که اکثر فیلم هایی که پذیرفته می شود، با این سه نهاد مرتبط هستند و این موضوع به جشنواره سینما حقیقت ضربه می زند به گونه ای که به استعدادهای ناشناخته میدان داده نمی شود.
 

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

اخبار مرتبط

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395