چهارشنبه, 26 تیر 1398 ساعت 15:07
کد خبر: 58839

خیلی دور خیلی نزدیک در حمل و نقل

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

یکم: روزی، روزگاری حمل و نقل .

با آنکه سالیان زیادی از آغاز برنامه توسعه می گذرد به دلایل مختلف و با تأسف فراوان جایگاه واقعی صنعت حمل و نقل و به ویژه بخش حمل و نقل جاده ای در مقایسه با سایر کشورهای همجوار و همسطح همچنان از  افق برنامه دور است و علیرغم صرف منابع و زمینه سودآوری بسیار، نه منافع چندانی حاصل و نه اتفاق شایان توجهی در این رابطه رخ داده است.
با نگاهی گذرا بر سیر برنامه ریزی ها و مدیریت بخش حمل و نقل جادهای به روشنی درمییابیم که این بخش زیربنایی اقتصاد کلان با عمر فرتوتی که دارد از بیماری های مزمن گونه گونی نیز رنج می برد. برای پویایی و بازگشت به مسیر توسعه، بهره وری و ارتقای سطح خدمات در زیرساختهای حمل و نقل امری ضروری است و پیش از اینکه زمان بیشتری از دست برود جانمایی آن در برنامه ها و راهبردهای اجرایی لازم به نظر می رسد. بهبود و توسعه نظام حمل و نقل بنا به عللی که بیشتر در زنجیره تأمین و لجستیک نهفته است، برای رونق اقتصاد و صرفه جویی در منابع از هر زمان دیگری ضروری تر است.

دوم: پیری زودرس.

شبکه حمل و نقل جادهای در ایران سالهاست که با مشکل فرسودگی ناوگان روبهروست و این معضل علاوه بر کاهش بهره وری اقتصادی ، موجب افزایش هزینه های سربار و نیز هدر رفت سوخت در این بخش شده است.
براساس آمار تعداد وسایل نقلیه در بخش حمل و نقل جاده ای ایران بسیار بیشتر از حد نیاز کشور است و اگر تمام ناهماهنگی های حمل و نقل را که موجب توقف بیش از حد بار و حمل و نقل مضاعف است، در این بخش نادیده بگیریم، باز هم بیش از 40درصد ظرفیت ناوگان ناکارآمد است و با عدم مدیریت صحیح، چون کلافی سردرگم موجب هدر رفت توان و سرمایه شده است بازده سرمایه جایگاه خوبی ندارد. گذشته از این امور بحثهای اشتغال و بکارگیری نیروهای کار و رابطه ناوگان جدید با قدیم و همچنین نبودن رابطه ای برای سرعت حمل با کرایه آن و نبود مکانیزمهای مالیاتی در  این بین سبب شده که سرمایه گذاری بدون رانت  و یارانه در بخش حمل و نقل جاده ای با مشکل مواجه شده و از همین روست که در سنوات نه چندان دور گذشنه، وقتی موضوع اعطای یارانه (که درواقع نوعی مصرف بدون بازده منابع است) مطرح می شد شاهد بودیم که سروکله دلالها با شعارهای حمل و نقلی پیدامیشود و حریصانه به سمت یارانه ها و منابع حمل و نقل هجوم می آورند تا با رشد چشمگیر سرمایه خود در کوتاه مدت موجب پیچیدگی و کاهش بهرهوری این بخش در دراز مدت شوند.

مسائل مربوط به ناوگان باری کشور، با عمر بالای 20سال و اثرگذاری بیش از 70درصد در بخش حمل و نقل جاده ای سبب می شود تا ما به امر نوسازی با دقت نظر و وسواسی خاص نگاه کنیم و برای سامان دهی آن تمام ملاکهای بهرهوری اعم از نیروی کار، مسایل زیست محیطی، سرمایه ثابت اولیه، استهلاک سرمایه در یک مدت زمان کوتاه و خصوصا بحث سوخت و انرژی را مورد واکاوی قرار داده و باتوجه به مکانیزمهای ناوگان مورد استفاده در شبکه، اثر گذاری و سهم آنها در جابجایی کالا برنامه خود را تدوین کنیم و این نکته مورد تاکید قرارگیرد که بیش از 60درصد ناوگان باری کشور با بارگیر ثابت و عموما عمر متوسط آنها بالای 25 سال است. بارگیریهای غیر ثابت که مابقی سهم حمل و نقل را عهده دارند نیز با عمر متوسط 20 سال چندان شرایط بهتری ندارند. پس همانطور که ملاحظه می شود ناوگانی که اثر گذاری چیزی قریب به دوسوم جابجایی کالا را به عهده دارد، تحقیقاً فرسوده و نیازمند نوسازی است. البته نباید فراموش کرد که ناوگان باری حمل و نقل فوق سنگین و تخصصی نیز با متوسط سن 40سال مشغول بهکار است و کالاهای خاص مانند ژنراتورهای بسیار غول پیکر و دکل های برقی و غیره را حمل و نقل می کند.

حمل و نقل

سوم: راهی به سوی چالاکی.

با توجه نکاتی که آمد برای رسیدن به یک مدل مناسب در ساماندهی ناوگان عمومی حمل و نقلجادهای می توان در فرایند یک برنامه سه ساله، بدون تغییر ناوگان حمل و نقل فوقسنگین و با اولویت ناوگان بارگیریهای ثابت و بصورت جایگزین به این مهم پرداخت تا مبنای نوسازی کل ناوگان در بخش حمل و نقلجادهای قرارگیرد.

یکی دیگر از مسائل در امر نوسازی ناوگان استاندارد نوع ناوگان است. بارپذیری، مسائل زیست محیطی، مصرف بهینه سوخت و انرژی و مهمتر از همه آسایش و سلامتی راننده به عنوان هادی ناوگان، پارامترهاییاست که استاندارد ناوگان را ارتقا میدهد.

در بیشتر نقاط دنیا بهینه سازی مصرف سوخت و انرژی و توجه به مسائل زیست محیطی با رعایت حداقل استانداردهای Euro4 لازم و ضروری است ولی در کشور ما هنوز به عنوان یک آرزو به این پدیده می نگرند.

نکته قابل تأمل دیگرسقف محدود تولید ناوگان در کشور و وضعیت واردات است که اگر از این دو نیز بگذریم مدیریت غیرکارا در بخش حمل و نقل سبب شده تا استفاده مناسبی حتی از همین منابع موجود نکنیم و ناوگان با میانگین ارزش یک میلیارد تومان، با ناوگانی با متوسط ارزشی چهارصد میلیون تومان از لحاظ سطح خدمات برابری کنند!

ناگفته پیداست با این سطح خدمت محدود، انتظار نوسازی ناوگان و بهینه سازی بخش حمل و نقل جاده ای، آنهم بدون یارانه، کاری عبث و بیفایده است و نمی توان انتظار اصلاح ساختار را از آن داشت و طبیعی است که متصدیان حمل و نقل از این فرآیند پیروی نکنند و بدون دریافت یارانه برای نوسازی گام برندارند.

با توجه به اثرگذاری بارگیری های ثابت و غیر ثابت و سهم هرکدام آنها در بخش حمل و نقل جاده ای کالا بهترین راهکار نوسازی  با نسبت 3 به 1 است. بدین ترتیب که سه ناوگان با بارگیر ثابت ویک ناوگان با بارگیر غیرثابت مورد نوسازی قرار گیرد و این نوسازی تنها بواسطه متصدیان حمل ونقل و مدیریت کاربردی آنها باید در رابطه با عملکرد و مدیریت ناوگان به انجام رسد و همین امر موجب اثرگذاری مدیریت در بخش و ترغیب سرمایه به حضور در بخش حمل و نقل جادهای و بازده مناسب آن در یک جریان اقتصادی می شود.

پایان: زمان هرگز متوقف نمیشود.

از آنجا که قیمت بارگیریهای با ظرفیت باربری متوسط ده تن و با میانگین سنی 30سال بطور متوسط حدود 100میلیون تومان است، با هزینه کردن از جانب کارخانجات خودروسازی که 50درصد قیمت استهلاک ناوگان مورد نظر را تقبل کنند و 50درصد باقیمانده را با تسهیلات و وام بدون بهره پوشش دهند میتوان ناوگان با میانگین ظرفیت باربری 8 تا 16تن را جایگزین کرد و آنگاه خروج ناوگان فرسوده از چرخه اقتصادی امری واجب خواهد بود.

برای نوسازی 3 هزار دستگاه کامیون اگر وامی قریب به 1500میلیارد تومان مورد نیاز باشد می توان انتظار داشت که ایجاد شبکه هایی با ظرفیت بارپذیری متوسط مورد استقبال قرارگیرند که نه تنها موجب کاهش سن ناوگان حمل و نقل جادهای شده بلکه از تخریب محیط زیست و...جلوگیری کنند.

پرواضح است که بالا بودن سن ناوگان باری کشور موجب تشدید موارد زیراست:

  • افزایش تصادفات
  • افزایش زمان سفر
  • افزایش آلودگی محیط زیست
  • افزایش مصرف سوخت
  • افزایش هزینه های وارده به راه ها و تاسیسات زیربنایی به علت وزن بیشتر.
  • افزایش خطرات حمل و نقل خصوصا در بخش بار.

امیدوارم در برنامه ششم بتوانیم با ایمن سازی ناوگان، آموزش های کاربردی و رعایت اصول ایمنی نرخ تلفات را کاهش دهیم.

 

داود فهندژ سعدی

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

اخبار مرتبط

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395