چهارشنبه, 18 مهر 1397 ساعت 10:04

اطلاعات تکميلي

  • منطق ناظر بر توسعه سد سازی چیست؟

ساخت بی منطق سدها، اکوسیستم را به هم میریزد

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

 

عصر اقتصاد: اکنون بیش از 5800 پروژه عمرانی نیمه تمام در کشور وجود دارد که گفته شده بسیاری از آنها در حوزه آب و انرژی است و برای تکمیل این طرح‌ها بیش از ۵۰۰ هزار میلیارد تومان منابع لازم است اما در میان این همه طرح نیمه تمام صحبت از ساخت  109 به میان امده که حدود ۵۲ سد از آن بیش از ۵۰ درصد پیشرفت داشته‌اند و از این تعداد نیز ۴۳ سد که با هدف تامین آب شرب کلانشهرها در حال ساخت هستند به هر طریق ممکن باید تا پایان برنامه ششم توسعه با تامین ۱۵ هزار میلیارد تومان وارد مدار بهره‌برداری شوند.

به گزارش عصراقتصاد، اما بر اساس تجربیات گذشته بسیاری از سدهای ساخته شده در کشور بدون امایش سرزمینی ساخته شده و تاثیر نامطوب خود را در کشور گذاشته اند. در واقع سدسازی‌هایی که به جرأت می‌توان گفت که برخی از آنها را بی‌حساب و کتاب و بدون ارزیابی اثرات ساخته اند و البته در این میان هستند کسانی که سدها را عامل اصلی تنش‌های آبی در ایران می‌دانند. سدهایی که امروز بیش از هر چیز به محلی برای ذخیره آب برای کلانشهرها تبدیل شده و از کارکردهای اصلی دیگرش بازمانده است.

برای نمونه می توان به سد گتوند اشاره کرد که به نماد سومدیریت و سدسازی‌های بی‌رویه‌ای تبدیل شده که پیامدهای زیست محیطی، اجتماعی و سیاسی زیادی دارد. رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ساخت سد گتوند را "جنایتی در حق سرزمین ایران" خوانده و رئیس سابق این سازمان، معصومه ابتکار سال ۱۳۹۴ از بررسی تخریب آن در کارگروهی به مسئولیت رئیس سازمان برنامه و بودجه خبر داده بود. پروژه احداث سد گتوند فروردین ۱۳۷۶ به دستور رفسنجانی آغاز شد، در دو دولت خاتمی ادامه یافت و سرانجام احمدی‌نژاد آن را در سال 90 افتتاح کرد.  بی‌توجهی به ویژگی‌های زیست‌محیطی مکان احداث سد گتوند و نزدیکی مخزن آن با سازندهای نمکی گچساران باعث شوری آب این سد شده است. مطابق گزارش‌ها، انباشت نمک در ذخیره‌گاه سد گتوند شوری آب رود کارون را افزایش داده و خسارت‌های سنگینی به کشاورزان منطقه وارد کرده است. خشکی دریاچه‌ها و تالاب‌ها، به عنوان یکی از پیامدهای سدسازی بی‌رویه، ایران را با خطر مهاجرت‌های گسترده درون کشوری و جنگ و درگیری بر سر آب روبرو کرده است.

این در حالی است که سال 90 زمانی که آبگیری این سد آغاز شد، اینقدر برایش فایده می‌شمردند که شکل گیری دومین دریاچه مصنوعی بزرگ کشور و جذب گردشگر به آن، شاید آخرینش بود؛ اما هم اکنون اینقدر شور این پروژه درآمده که مجبورند برای این سد 7 ساله در کمیته بحران دور هم بنشینند و راه های فرار از اشکالات و بلایای آن را در بررسی طرح های عجیب و غریب جست‌وجو کنند!

در این راستا، اثرات منفی و فشار گروه‌های زیست‌محیطی در برخی کشورهای جهان مانند آمریکا موجب شد تا برخی سدها تخریب شود؛ برداشتن سد از روی رودخانه Elwha در واشنگتن نمونه‌ای از این تخریب است و به دنبال آن در سال ۲۰۱۴ آخرین سد بر روی این رودخانه برداشته شد. این جنبش محدود به آمریکا نیز نشده و امروز چین نیز پروژه‌های بزرگ سدسازی خود را تعطیل کرده است.

در بین سال ۱۹۴۰ تا ۱۹۵۰ بود که تب سدسازی در دنیا همه‌گیر شد. در مدتی کوتاهی رودخانه‌های مهم به‌ویژه در آمریکا مسدود و آب‌ها ذخیره شد. اما مدتی طول کشید تا انسان‌ها از فاجعه‌های ناشی از این سازه‌های عظیم آگاه شوند. در طول ۶۰ سال سدهای مخزنی بزرگ، نابودکننده‌ترین تأثیرات زیست‌محیطی بر روی مردم و محیط پیرامونیشان را برجای گذاشتند.

در یک نمونه ٨٠ درصد از جمعیت ماهی‌ها در رودخانه ها و حتی ماهیان مهاجر به اکوسیستم های رودخانه ای کاهش یافت. در سال ٢٠٠٠، كمیسیون مستقل جهانی Commision on Dams، كه به بررسی فواید و ضررهای سدها می‌پرداخت، به این نتیجه رسید كه سدها موجب جابجایی ٤٠ تا ٨٠ میلیون نفر شده‌اند و این البته جنایت دیگری است که منجر به افزایش حاشیه‌نشینی، تنش‌های اجتماعی و افسردگی شده است.

در دو دهه گذشته ایران نیز از جمله کشورهایی بود که ساخت سد در آن به جنبش عظیم تبدیل شد. سدسازی‌هایی که به جرأت می‌توان برخی از آنها را بی‌حساب و کتاب و بدون ارزیابی اثرات دانست و البته در این میان هستند کسانی که سدها را عامل اصلی تنش‌های آبی در ایران می‌دانند. سدهایی که امروز بیش از هر چیز به محلی برای ذخیره آب برای کلانشهرها تبدیل شده و از کارکردهای اصلی دیگرش بازمانده است.

اگرچه سدسازی مشکلاتی را ایجاد کرده اما به طور قطع، سدها به‌وجود آورنده بحران آب را در ایران نیستند، بلکه مدیریت غلط و عدم آینده‌نگری عامل اصلی این بحران است.

اگر آمار سدهای کشور را با آورد جریان های سطحی حوضه های آبخیز مقایسه کنیم و نیز به وضعیت حوضه های آبخیز از دیدگاه اقلیمی، میزان تبخیر، رسوب آوری، سیلاب های بزرگ و سایر عواملی که در بهره برداری از آب، هرینه های ساخت و بهره برداری و عمر مفید سدها مرتبط می باشد، نگاهی بیندازیم، مشخص می شود که تناسبی بین سدهای ساخته شده بر روی رودخانه های حوضه اصلی و عوامل ذکر شده در بالا که اساس برنامه ریزی صحیح می باشد، وجود ندارد. همین مشکلات و عدم تناسب در مورد سدهای احداث شده بر روی حوضه های فرعی با شدت بیشتری مشاهده می شود.

خواندن 94 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395